Avropadan ABŞ-a doğru istixana təsərrüfatı – Dünya istixanaları

İspaniyanın ağ örtüklü şəhəri Almería-dən tutmuş pomidor cənnəti hesab olunan Floridaya qədər dünya şəhərlərinin istixana yetişdirmə təcrübələrini araşdırır.

14-cü əsrə aid ilk nümunələri olan istixana becərilməsi, xüsusilə tərəvəz istehsalında peşəkarlıq əlaməti olub. Getdiyiniz ölkədən asılı olmayaraq, müasir istixanalarda istehsal olunan məhsulların keyfiyyəti istehlakçını və istehsalçını qazancı ilə məmnun etmək üçün daha yüksək potensiala malikdir.

Böyük istixana sahələri olan ölkələrin bütövlükdə bir üstünlüyə sahib olduğunu söyləmək lazımdır. Xüsusilə əlverişsiz iqlim şəraiti olan ölkələrdə kənd təsərrüfatı geniş bir sahəni əhatə edə biləcək. Bir cümlə ilə ifadə etsək, müasir istixanalar İslandiyada banan və Kanadada pomidor yetişdirməyə imkan verir.

İspaniyanın ağ örtüklü şəhəri

İstixana təsərrüfatı dedikdə ağla gələn ilk ölkə, Avropanın ən böyük istixana ölkəsi olan İspaniyanı qeyd etmək olar. Türkiyə İspaniyanı bu mövzuda  ən böyük rəqibi hesab edir. Ölkədəki cəmi 52 min hektar istixananın 43 min hektarı cənub sahilindəki məşhur Almeriya şəhərindədir. Səmadan şəhər dənizdən dağlara uzanan böyük bir ağ yorğana bənzəyir.

İspaniyada istixana sahələrinin 80 faizi tərəvəzə, 15 faizi meyvəyə, qalan 5 faizi isə fidana istifadə olunur. Pomidor, bibər, xiyar, yaşıl lobya, qovun və qarpız istehsal olunan əsas məhsullardır. İstixana becərməsinin inkişafı baxımından tam bir nümunə olan Almeriya, 25 il əvvələ qədər məhsuldar bir torpaq idi. İdxal olunan torpaqlar, hidroponik sistemlər, damcı suvarma və kimyəvi gübrələr ilə bu gün istixana cənnətinə çevrilib.

Hollandiya texnologiya ilə öndə

Əlbəttə ki, istixana sahələrinin genişliyi baxımından heç kim Çinə çata bilməz. Tərəvəz istehsalında dünya lideri olan Çin istixana təsərrüfatından faydalanır. Çinin 2,7 min hektar istixana təsərrüfatının çox hissəsi şimal bölgələrindədir.

Mülayim iqlim zonasında yerləşən ölkələr arasında Hollandiya 10 min hektar şüşə istixana sahəsi və qabaqcıl istehsal üsulları ilə birinci yerdədir. Hollandiyada təzə meyvə və tərəvəz istehsalı gəlirlərinin yarısı istixanalardan gəlir. Bu məhsulların təxminən 80 faizi, əsasən bibər, pomidor və xiyar ixrac olunur.

ABŞ-da şüşə istixanalar

Ümumi pomidor istehsalının 9 %-nin ABŞ-da istixana təsərrüfatı təmin edir. İstixana pomidorunun məhsuldarlığı orta hesabla hər hektara 484 ton təşkil edir. İstixana becərilməsi, iqlim xüsusiyyətlərinə görə ən çox Kaliforniya və Florida ştatlarında yayılıb. ABŞ-da istixanaların 39 faizi şüşə istixanalardan ibarətdir.

Yalnız cənub bölgələrinin kənd təsərrüfatına yararlı olan Kanadada istehsalın 89 %-i təmin edilir. Bunun səbəbi əlbəttə ki, sərt hava şəraitidir. ABŞ və Meksika ilə müqayisədə çox yüksək bir pomidor istehsalına sahib olan Kanadada, pomidor üçün ayrılan istixana sahəsi ABŞ-dan daha genişdir.

İtaliyada çox hissəli istixana sahələri

Aralıq dənizi sahillərində istixana təsərrüfatında öndə olan İtaliyada 30 min hektar istixana istehsalı var. Ölkədə ən böyük istixanaların sahəsi 5 hektardan azdır. Pomidor ölkədəki istixanaların 24 faizində istehsal olunur. Ancaq İtaliyanın istixanaları da Türkiyədəki kimi parçalanmış şəkildə qurulub. Belə ki, ölkədəki ümumi istixanaların yarısının sahəsi 5 hektardan azdır. 10 faizi isə 50 hektar və ya daha çox ərazidən ibarətdir.

Türkiyədə istixana təsərrüfatı və problemlər

Türkiyə istixana təsərrüfatına görə dünyada dördüncü ən böyük ölkədir. İstixanaların sahəsinə görə beşincidir. Bu ərazilərin 86,4 %-də tərəvəz, 11,5 %-də meyvə, 2,1 %-də bəzək bitkiləri əkilir. İstehsaldan əldə edilən ümumi gəlir 10 milyard TL-ə bərabərdir.

Türkiyədə istixananın 46 %-i plastik istixanalardan ibarətdir. Qalanları 24 % aşağı tunel, 17% yüksək tunel, 13% faiz şüşə istixanalardır. Ən çox əkilən məhsullar müvafiq olaraq pomidor, bibər, xiyar, qarpız və badımcandır.

Türkiyənin istixanalarının 38%-i Antalya şəhərində qurulub. Belə ki, şüşə istixanaların 63 %-i və ölkədəki plastik istixanaların 52 %-i burada yerləşir. Şəhərdəki tərəvəz istehsalının 100/80-i örtük altında həyata keçirilir. İstixana istehsalı ilə məşğul olan təxminən 75 min müəssisə var. Bu müəssisələrin hər birinin orta ölçüsü təxminən 3 hektardır.

Antalyada, eləcə də Türkiyədə də bu sahə geniş yayılsa da, müasir istixanaların çatışmazlığı ən böyük problem yaradır. Çünki hələ də əksəriyyəti ənənəvi istixanalardır. Burada ən vacib səbəb müasir istixanaların qiymətidir. Bununla belə, kiçik həcmli istixanaların iqtisadi gəliri kifayət deyil.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (1) in /hostimul/puwlzqda/public_html/wp-includes/functions.php on line 4669

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (1) in /hostimul/puwlzqda/public_html/wp-includes/functions.php on line 4669