Kibbutizm keçmişdən bu günə

Kibbutz-İsraildə birgə istifadə edilən məskunlaşma yerlərinə verilən addır. Sosializm və sionizmin praktik olaraq bir araya gətirən Kibbutizm, İsrailə məxsus bir təcrübə olub, tarixdə gəlmiş keçmiş ən böyük kollektiv cəmiyyət hərəkatlarından biridir.

Kibbutz 19-cu əsrin Saint Simon, Proudhon, Robert Owen və Martin Buber kimi filosofların təsiriylə inkişaf etmişdir.

İlk kibbutz 1909-cu ildə qurulub. Bu gün 1000 əhalisi olan 250 kibutzit var. Bu, İsrail əhalisinin 3% -ni təşkil edir.

Kibbutizm prinsipləri

Kibbutizm

Kibbutizm istehsalatda “hər kəs öz bacarıqlarına uyğun kömək etməlidir” prinsipinə uyğun hərəkət edir. İstehlakda bu prinsip hər kəsin ehtiyaclarına uyğun olur. Əsas ehtiyaclar mərkəzləşdirilmiş strukturlar vasitəsilə hazırlanan xidmətlər şəklində yerinə yetirilir. Üzvlər xəstəlik dövründə ev, geyim, qida, qocalıq və əsas qayğıları ədalətli şəkildə bölüşürlər. Üzvlərin xüsusi ehtiyacları üçün də imkanlar var. Bu ehtiyaclar üçün ayrılan məbləğ, kibbutzun rifah səviyyəsinə və fərdi büdcəsi bağlı kibbutzdan kibutza dəyişməkdədir.

Ailənin iqtisadi məsuliyyəti yoxdur. Uşaqların valideynləri müxtəlif məsuliyyətlər daşımırlar. Prinsipcə Kibbutz uşaqları birgə təhsil alır və öyrədər. Ən çox kibbutz uşaqları, uşaq baxım mərkəzlərində təlim keçmiş baxıcıların nəzarəti altında yaşayırlar. Onlar böyüdükcə, inkişaf etməkdə olan qruplar daxilində böyüyürlər və özlərini demokratik prinsiplərə uyğun təşkil edirlər.

İbtidai təhsil hər kibutzda təmin olunur. Orta məktəblərdə bir neçə kibbutzlar birləşərək məktəblər tikirlər. Uşaqlar 18 yaşa qədər 12 illik davamlı təhsilə tabe olurlar.

K. Bartolk görə, kibutizmin əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:

  • Kibbutz tez-tez birinci və ikincili sektorları birləşdirir və müxtəlif istehsal üslublarına uyğunlaşır.
  • İqtisadi vasitələr icma üzvlərinin, təhsilin, mədəniyyətin və sosial statusun ehtiyacları ilə müəyyən edilir.
  • Hətta sosial fərqliliklərin mövcud olduğu mühitlərdə belə, ətraf mühitlə bu aydın görünmüş olsa belə, üzvlər arasında maddi bərabərliyin saxlanmasına çalışırlar.
  • Cəmiyyət içərisində yüksək həmrəylik, sosial təminatın tamamlanması mövcuddur.
  • Üzvlük xalqın iradəsi ilə həyata keçirilir və xalq hər zaman cəmiyyətdən çıxa bilər.
  • Üzvlərin iştirakı ilə qərarlar qəbul edilməsi və idarə edilməsi sosial və iqtisadi planlaşdırma birləşdirən ierarxik strukturlar olmadan idarə olunur.

Qurulduğu gündən təxminən 70 il vaxt keçdikdən sonra dəyişən bir cəmiyyətdə keyfiyyətli və kəmiyyət dəyişiklikləri də özünü göstərir. Bu səbəbdən, aşağıdakı cədvəldə göstərildiyi kimi əsas prinsiplər də zamanla dəyişdi:

Kibbutz prinsipləri 

Keçmiş

İndi

Sosyalist inam

+

+

Siyonizmə bağlılıq

+

+

Siyasi birlik

+

Üzvlərin sərbəstliyi

+

+

Üzvlərin eyniləşməsi və bölgüsü

+

 ?

İş üçün mükafatlandırma

+

~

Bərabərlik (hər kəsin ehtiyaclarına görə, uğuruna görə qazanması)

+

+

Qeyri-spesifik və qeyri-bərabər istehlak

+

 ?

İbadət həyatı

+

Bərabər yemək yemə

+

qismən

Paylaşılan duş

+

Birlik və partiyanın tolerantlığı kibbutz həyatında mövcud siyasi mühitin qorunmasında təsirli olmuşdur.

Bir sözlə, kibbutz bütün dəyərlərin kollektiv mülkiyyətdə olduğu bir kənd kollektividir. Kiçik fərqlərdən başqa, işin kollektiv təşkili və həyatın böyük bir hissəsi uşaqlardan başlayaraq kollektiv olaraq təşkil olunur.

AgroAdmin

Əvvəlki həyatımda developer idim. :)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!